साहित्य संमेलनाची ट्वेंटी-20

(हा लेख म्हणजे सॅन फ्रान्सिस्को येथे होणा-या साहित्य संमेलनाबाबतच्या वादांवर केलेले गंमतीशीर भाष्य आहे. तिरकस दृष्टिकोनातून मांडलेले हे संवाद प्रत्यक्षात मात्र झालेले नाहीत.)
...
सॅन फ्रान्सिस्कोला अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन भरवण्याचा निर्णय जाहीर झाल्यानंतर आमच्या गावचं संमेलन पळवलं म्हणून ठाणे आणि रत्नागिरीकरांनी चॅनेलच्या कॅमेऱ्यापुढं जोरजोरात गळे काढणं सुरू केलं. साहित्य मंडळाचा निर्णय कसा चुकीचा आहे, हे राजकारण्यांपासून प्रकाशकांपर्यंत जो तो आपापल्या परीनं सांगत सुटला. मुंबई पुण्यातल्याच नाही तर तर अगदी यवतमाळपासून कणकवलीपर्यंतच्या सगळ्या वर्तमानपत्रांमध्ये विरोधाचा कडक सूर उमटला. अगदी बाळसंही न धरलेल्या चॅनलने अख्खा प्राइम टाइम या विषयाला अर्पण केला. काय करावं आता या सर्वांचं? मराठी साहित्य महामंडळाचे अध्यक्ष कौतिकराव ठाले पाटलांना जाम टेन्शन आलं. आदल्या दिवशी मीडियाला मोठ्या डेरिंगनं सामोरे जाणारे कौतिकराव एवढा विरोध पाहून दुस-या दिवशी सकाळी थोडे नरमले. एवढा विरोध डावलून पुढं जायचं कसं? कारण सॅन फ्रान्सिस्कोतनं परतल्यावर पुढची संमेलनं तर इथल्या मातीवरच घ्यायची आहे ना!
मग, मार्ग कसा काय काढायचा यातनं? टेन्शनमध्ये आलेल्या कौतिकरावांनी औरंगाबादला मंडळाचे कार्यवाह के. एस. अतकरे यांना फोन लावला. अतकरे, 'मीच करणार होतो फोन तुम्हाला, बरं झालं तुम्हीच केला. अहो पाटील, पेपर बघितलेत का आजचे. सगळेच भडकलेले दिसतायत' ठाले पाटील, 'हो, काय करायचं मलापण कळत नाही. त्यासाठीच फोन केला तुम्हाला. मला वाटतं निर्णय बदलावा लागेल राव.' ' अहो पाटील, एवढा मोठा निर्णय घेतलाय की आता तुम्ही. आता बदलायचं म्हणता होय. एक काम करा. जरा सॅन होजेला फोन करून बे एरिया महाराष्ट्र मंडळाचे अध्यक्ष संदीप देवकुळेंशी बोलून घ्या. सांगा तिकडे संमेलन घेणे शक्य नाही म्हणून.
' ' हॅलो, मिस्टर देवकुळे, ठाले पाटील हीअर, हाऊ आर यू ? ' फाइन, यू... थॅंक्स मिस्टर पाटील. इट्स हॅपिएस्ट मोमेंट फॉर अस. वी ऑल आर एन्जॉइंग द पार्टी हीअर, मिसिंग यू पीपल लॉट !!! चिअर्स !!! देवकुळे मला काही महत्त्वाचं बोलायचं आहे तुमच्याशी. कर्कश्श म्युझिक सुरू आहे तुमच्या तिकडे. आवाज नीट ऐकू येत नाही. जरा बाहेर येऊन बोला की.' ' ओके ओके... बोला बोला... आता बोला...' देवकुळे पाटील, 'मिस्टर देवकुळे, ऐका. सॅन फ्रान्सिस्कोला संमेलन घेण्याला खूप विरोध होतोय इकडे. विंदांपासून महानोरांपर्यंत , प्रकाशक, पत्रकार सगळेच सडकून टिका करतायत. सॉरी टू से, की वी आर रिथिंकिंग अबाउट द व्हेन्यू ऑफ संमेलन. नाऊ इट वील नॉट हेल्ड अॅट सॅन फ्रांसिस्को.' ' मिस्टर पाटील, व्हॉट आर यू टॉकिंग? काय बोलताय तुम्ही. महिनाभरापूर्वी तुम्हीच बोलला होता की अनाउन्समेंट ही फॉर्मलिटी असेल, तुम्ही तयारीला लागा. सगळी तयारी झालीय आमची. फंड बींड, तिकिट्स बुक करणं, व्हेन्यु वगैरे वगैरे... तुमच्यावर होणारी टिका आम्हीही वाचलीय आहे, नेटवर. टिका काय होतच राहणार. तुम्ही एक काम करा. अशा क्रायसिसमधून मार्ग कसा काढायचा हे जरा तुमचे मित्र शरद पवार यांना विचारा. काहीतरी मार्ग नक्कीच निघेल. त्यानंतर आपण बोलू. ओके. बाय बाय...'
सेकंदभराचा वेळही न दवडता कौतिकरावांनी पवार साहेबांना फोन लावला, ' नमस्कार साहेब मी कौतिक बोलतोय. साहेब एक अडचण झालीय. हल्ली तुम्ही मराठी कमी वाचता म्हणून कदाचित माहित नसेल तुम्हाला. पुढचं साहित्य संमेलन आम्ही सॅन फ्रान्सिस्कोत घ्यायचं ठरवलंय. पण साहेब लय भारी विरोध आहे. काय करायचं कळत नाय.' पवार, 'काय करायचं म्हणजे काय. आमच्या ट्वेंटी २० ला नाही का विरोध झाला होता. पण आम्ही विरोधाकडे पाठ करत गेलो ना पुढे. आज बघा आमच्यामागे दुनिया आहे. बघा तुम्ही, असं काही होऊ शकतं का? नेहमीचं त्या रटाळ संमेलनाचं इव्हेंटमध्ये परिवर्तन कसं होईल ते बघा. मनी अर्निंग बनवा.' पवारांच्या सल्ल्याने कौतिकरावांच्या अंगात बळ आलं. अतकरेंना त्यांनी पुन्हा फोन केला. 'बघा अतकरे, प्रॉब्लेम सॉल्व झाला. यावर्षापासून आम्हाला ट्वेंटी२० क्रिकेट सामन्यांसारखं दोन साहित्य संमेलनं आयोजित करावी लागणार आहेत. क्रिकेटमध्ये जो बीसीसीआयचा रोल असतो तो संमेलनाच्या आयोजनात आमचा म्हणजे साहित्य महामंडळाचा असेल. ५० ओवरच्या वन डेप्रमाण नेहमीप्रमाणे अखिल भारतीय संमेलन भरतच राहणार. पण त्याचवेळी आयपीएलप्रमाणे आणखी एक साहित्य संमेलन परदेशातही होईल. तेही दरवर्षी. त्याचं स्वरूप थोडंस वेगळं असेल.' अतकरे - 'पण, असं कसं म्हणताय साहेब. क्रिकेट आणि साहित्य यात जमीन अस्मानचं अंतर आहे की. खेळाडू आणि साहित्यिकांना एकाच मापदंडात कस काय मोजताय तुम्ही.? '
अहो थांबा अतकरे' कौतिकराव गरजले, 'माझं बोलण तर पूर्ण होऊ द्या जरा.' ' परदेशात भरणा-या संमेलनात साहित्यिकांसाठी सर्वप्रथम आयपीएलप्रमाणे बोली लावली जाईल. कोणत्या साहित्यिकावर बोली लावायची आणि कोणत्या नाही हे महामंडळ ठरवेल. शिवाय यात काही क्लॉजेसही टाकणार आहोत आपण.' ' क्लॉज, आता ते कशाला?- अतकरे ' अहो, आयपीएलमध्ये नव्हते का क्लॉज. उदाहरणार्थ आयकॉन खेळाडूंना इतरांपेक्षा १५ टक्क्यांनी जास्त पैसे मिळणार, रणजी स्तरावरच्या खेळाडूंना घेणे बंधनकारक, शिवाय विरोधी आयसीएल लीगमध्ये गेलेल्यांना प्रवेशबंदी. आपल्यालाही तसंच करायचंय,हा' कपाळावरचा घाम पुसत, आणि जोराचा सुस्कारा टाकत अतकरे म्हणाले, 'ते कसे' ' बोलीमध्ये सहभागी होणारे पन्नास टक्के साहित्यिक पुण्या-मुंबईतले घेऊ. त्यानंतर मग ग्रामीण, दलित, महिला, मु्स्लिम, जैन, विदर्भ, अहिराणी, कोंकण अशा साहित्य संमेलनांच्या अध्यक्षांसह प्रत्येकी पाच साहित्यिकांना विकत घेणे बंधनकारक ठेवू.' ' पण साहेब, आयपीएलने आयसीएलमधल्या खेळाडूंवर बंदी टाकली होती. आता आपण कोणत्या साहित्यिकांवर बंदी टाकणार आहोत?' ' हा काय प्रश्न झाला. विदोही साहित्य संमेलनात सहभागी होणा-यांना आपले दरवाजे बंद. बंद म्हणजे बंदच' ' पण, साहेब, आयकॉन साहित्यिक कोण असणार आपले?'- अतकरे ' अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाचे सर्व माजी अध्यक्ष हे आपले आयकॉन साहित्यिक असतील. त्यांची किंमत इतरांपेक्षा १५ टक्के जास्तच असणार. आणि हो, भारतातल्या संमेलनासारखं हे संमेलन चॅनलवाल्यांना फुकट प्रदशिर्त करता येणार नाहीय याचेही मीडिया राइट विकले जातील.' तिकडे वर्तमानपत्रांच्या कार्यालयात परदेशात होणा-या या संमेलनाला झोडणारे लेख तयार करणे सुरू होते, याच विषयावर संध्याकाळच्या शोसाठी चॅनलवाले गेस्टच्या शोधात होते.
दरम्यान सगळा प्लॅन झाल्यावर ठाले पाटलांनी सॅन होजेला फोन केला. ' हॅलो, मिस्टर देवकुळे. संमेलन होणार ते सॅन फ्रान्सिस्कोलाच. डन. तेही नव्या ढंगात. नव्या रंगात. एकदम फ्रेश प्लॅन. मेलनी पाठवतो तुम्हाला. सध्या तुम्ही पार्टी एन्जॉय करा. सकाळी उठल्यावर वाचा. म्हणजे समजेल तुम्हाला ते.
बाय बाय !