चित्रपट संगीतातले अमर पिंपळपान

मराठी चित्रपटगीतांना कर्णमधूर संगीत देऊन संगीतप्रेमींच्या मनावर कायमची मोहनी घालणारे दिवंगत संगीतकार दत्ता डावजेकर. संगीत क्षेत्रात डीडी म्हणून संगीतरसिकांना माहीत असलेले डावजेकर हे भारतात तयार झालेल्या पहिल्या सिंथेसायझरचेही जनक आहे , हे मात्र अनेकांना ठाऊक नसेल.

डावजेकरांनी तयार केलेला हा अस्सल भारतीय सिंथेसायझर चित्रपट संगीत क्षेत्रातले ज्येष्ठ अरेंजर केरसी लॉर्ड यांनी मोठ्या प्रेमाने जतन केला आहे. या सिंथेसायझरच्या जन्माची कहाणी मात्र न्यारी आहे. त्या आठवणीत रमलेले केरसी लॉर्ड सांगतात की सत्तरच्या दशकात राहुलदेव (आरडी) बर्मन हे सर्वाधिक प्रयोगशील संगीतकार म्हणून ओळखले जायचे. लोकसंगीतासोबतच त्यांनी इलेक्ट्रॉनिक वाद्यांच्या मदतीने दिलेले संगीत चांगलेच हिट होत होते. त्यामुळे आम्ही सतत नवनवीन ट्यून्सच्या शोधात असायचो. या ट्यून्स तयार करण्यासाठी आम्हाला नवनवीन इलेक्ट्रॉनिकवाद्यांची गरज भासायची. ही आहे १९७१ची गोष्ट. त्यावेळी इलेक्ट्रॉनिक वाद्ये भारतीय बाजारात सहज मिळत नव्हती.

अमेरिकन मूग सिंथेसायझर बाजारात येण्यापूवीर् खोलीभर पसरतील एवढे अवाढव्य आकाराचे सिंथेसायझर असायचे. अशावेळी आपणच सिंथेसायझर बनवला तर ? असा विचार माझ्या मनात चमकून गेला. या विचार येताक्षणीच माझ्यासमोर पहिले नाव आले ते दत्ता डावजेकरांचे. कारण संगीत आणि इलेक्ट्रॉनिक वाद्य या दोन्ही विषयांचे सखोल ज्ञान व त्यावर हुकमत असणारे डीडी एकटेच होते.

त्यावेळी डीडी गिरगावात तर केरसी लॉर्ड गँट रोडला राहत. मग केरसींनी डीडींना गाठले. काय काय इलेक्ट्रॉनिक सामग्री लागेल , याची दोघांनी यादीच केली. डीडींनी ऑपेरा हाऊसच्या माकेर्टमधून सारी सामग्री आणली. डीडी कामाला लागले आणि सहाव्याच दिवशी भारतातल्या पहिल्या देशी सिंथेसायझरचा जन्म झाला. ही आगळी जन्मकथा सांगून केरसी म्हणाले की डीडींनी बनविलेला सिंथेसायझर घेऊन आम्ही ' पंचमदां ' कडे गेलो. तो सिंथेसायझर पाहून आरडी खूषच झाले. तो डीडींनी बनवला आहे , म्हटल्यावर तर त्यांनी आदराने मस्तक झुकवले. तेव्हा हे अफलातून वाद्य बनवण्यासाठी डीडींनी केवळ पाचशे रुपये खर्च केला.

डीडींचा स्पर्श झालेल्या या वाद्याचा वापर नंतर मी निदान तीनशे गीतांच्या संगीतात तरी केला. डीडींनी तयार केलेला हा ३६ वर्षांपूवीर्चा सिंथेसायझर आजही केरसी लॉर्ड यांच्या संग्रहात मोलाच्या जागी आहे. आता तर इलेक्ट्रॉनिक वाद्यांची प्रचंड मांदियाळी तयार झाली आहे. त्यांचे आकार , त्यांची कार्यक्षमता आणि सर्वच प्रकारच्या संगीतात अशा वाद्यांचा होणारा वापर हे सारे आमूलाग्र बदलून गेले आहे. तरी एका महान संगीतकाराने तयार केलेले हे पहिलेवहिले वाद्य म्हणजे चित्रपटसंगीताच्या इतिहासातले पिंपळपान आहे. ते पिंपळपान केरसी लॉर्ड आजही जीवापाड जपून आहेत.